Andrzej Pawłowski. Kineformy

Kameralna wystawa w dawnym mieszkaniu-pracowni Tadeusza Kantora przy Siennej przypomina kineformy - ruchome obrazy świetlne, które Andrzej Pawłowski w latach 50. wyczarowywał z ręcznie poruszanego projektora, także na scenie Cricot 2. Wernisaż odbył się 16 lutego 2026 roku, dokładnie w 40. rocznicę śmierci artysty; daty zamknięcia Cricoteka nie podaje.

Cricoteka o wystawie:

Wystawa w Galerii-Pracowni Tadeusza Kantora przywołująca kineformy Andrzeja Pawłowskiego, ten odkrywczy fenomen polskiej sztuki nowoczesnej sprzed 70 lat, pokazuje: oryginalny projektor używany do ich improwizowanych animacji na scenie teatru Cricot 2, autorski zapis, czyli film „Kineformy”, oraz dokumenty z epoki: afisze, artykuły prasowe, zdjęcia, fotogramy autorstwa Pawłowskiego i pamiątki związane z historią kineform.

Czego się spodziewać

To mała wystawa: jedna galeria przylegająca do pokoju, w którym Kantor pracował w latach 1987-1990. Pokój jest częścią stałą ekspozycji i wchodzi w ten sam bilet, więc w praktyce oglądasz dwie rzeczy naraz - pracownię Kantora w stanie, w jakim ją zostawił, i maszynę jego dawnego asystenta.

Na co patrzeć:

• Oryginalny projektor ze sceny Cricot 2 - według opisu Cricoteki teatralna wersja maszyny była z blachy i mieściła modele oraz ruchome soczewki, a obraz rzucano na ekran od tyłu, więc widzowie nie widzieli samego urządzenia.
• Film „Kineformy” (1957) - zdjęcia Kazimierz Konrad, muzyka Adam Walaciński. Trwa 6 minut 45 sekund (dane Filmoteki Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie) i warto obejrzeć go w całości, bo to zapis tego, co projektor robił na ekranie.
• Afisze i artykuły prasowe z epoki - ślad po tym, jak kineformy przyjęto w latach 50.; Cricoteka przypomina, że film nagrodzono na wystawie światowej Expo 58 w Brukseli i pokazywano w Oberhausen.
• Fotogramy Pawłowskiego - bezkamerowe, abstrakcyjne zdjęcia, nad którymi pracował równolegle. Z tego samego eksperymentu ze światłem wyrosła cała metoda.

Kontekst

Andrzej Pawłowski (1925-1986), urodzony w Wadowicach, był malarzem, rzeźbiarzem, fotografikiem i projektantem. Jeszcze jako student krakowskiej ASP asystował Kantorowi, współtworzył powojenną Grupę Krakowską, a na początku lat 60. zorganizował na uczelni Studium Form Przemysłowych, z którego wyrósł Wydział Form Przemysłowych; był jego profesorem i dwukrotnie dziekanem, ostatni raz do 1986 roku.

Kineformy były improwizacją na żywo: w projektorze ręcznie poruszał skrawki celofanu i papieru oraz deformujące soczewki, a na ekranie powstawały płynnie zmieniające się abstrakcyjne formy, do muzyki z taśmy - Bacha, Honeggera i Ymy Sumac. W Cricot 2 Pawłowski był nie tylko autorem pokazów, ale i aktorem: zagrał w „Mątwie” Witkacego w reżyserii Kantora.

Bilet i czas

Adres to nie budynek główny. Galeria-Pracownia mieści się przy ul. Siennej 7/5 (domofon 8), na Starym Mieście, przy ulicy odchodzącej od Rynku Głównego. Gmach Cricoteki nad Wisłą w Podgórzu to inny adres - sprawdź, dokąd jedziesz.

Otwarte tylko od poniedziałku do środy, do 18:00, ostatnie wejście o 17:45. Godzinę otwarcia muzeum podaje niejednolicie: cennik i sklep biletowy mówią 11:30, strona Galerii-Pracowni i „Informacje praktyczne” - 11:00. Przyjdź po 11:30 - wtedy zastaniesz otwarte drzwi niezależnie od tego, która wersja jest aktualna.

Bilet: 10 zł normalny, 5 zł ulgowy, w środy wstęp wolny. Obejmuje obie wystawy w oddziale, czyli pokój Kantora i „Kineformy”; to osobny bilet względem budynku głównego. Posiadacze Karty Krakowskiej płacą za normalny cenę ulgowego. Bilety sprzedaje sklep internetowy Cricoteki (pozycja „Wystawy w Galerii-Pracowni Tadeusza Kantora”). Jeśli nikt nie otwiera, muzeum prosi, by zadzwonić ponownie i chwilę poczekać, bo w środku może trwać oprowadzanie.

Najlepiej w środę. Budynek główny jest czynny od wtorku do niedzieli, więc oba adresy zobaczysz tylko we wtorek albo w środę - a w środę za darmo wejdziesz na Sienną i na wystawę stałą w budynku głównym. Na Sienną zarezerwuj 30-40 minut razem z filmem.

Wystawa jest dla osób, które interesuje Kantor i Cricot 2, polski film eksperymentalny albo historia krakowskiego wzornictwa. Kto szuka dużej wystawy malarstwa, wyjdzie po kwadransie z poczuciem niedosytu.

Co piszą o wystawie

e-teatr.pl (12.02.2026, materiał nadesłany): zapowiedź wernisażu oparta na komunikacie Cricoteki, uzupełniona o godziny otwarcia Galerii-Pracowni i cenę biletu - link .

Teatr dla Wszystkich (11.02.2026, materiał nadesłany): ta sama zapowiedź w redakcji portalu teatralnego, która za początek kineform uznaje „twórcze niepowodzenie” teatru epidiaskopowego - link .

Recenzji w prasie kulturalnej dotąd nie znaleziono; oba teksty to zapowiedzi oparte na materiałach muzeum.

Aktualizacje

• 2026-09-22 - strona utworzona. Na stronach Cricoteki sprawdzono: wernisaż 16.02.2026, wystawa nadal w cenniku („Wystawa czasowa od 16 lutego 2026”) i w sklepie biletowym, daty zamknięcia muzeum nie podaje (źródło: ceny biletów ).

Zobacz też

• Cricoteka - budynek główny nad Wisłą i wystawa stała „Kantor. Terapia widzeń”; tam poznasz teatr, do którego Pawłowski wniósł swoje kineformy.
• Muzeum Narodowe w Krakowie - Gmach Główny - w galerii sztuki XX i XXI wieku wiszą Kantor, Jarema i Nowosielski, czyli krąg Grupy Krakowskiej, którą Pawłowski współtworzył.
• Byłem asystentem Tadeusza Kantora. Andrzej Wajda - do 10 stycznia 2027 roku w Galerii Szatnia budynku głównego Cricoteka pokazuje dokumenty z pracy Wajdy nad filmem „Umarła klasa”. To ten sam Wajda, który w 1956 roku oglądał domowe próby kineform i namawiał Pawłowskiego do dalszej pracy.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Cricoteki .

Profil muzeum: Cricoteka .