Zrodzone z pasji. Maszyny liczące z kolekcji Waltera Szreka

od 13 czerwca 2025

Wystawa „Zrodzone z pasji. Maszyny liczące z kolekcji Waltera Szreka” jest czynna od 13 czerwca 2025 w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius. Pokazuje najciekawsze obiekty z daru Ireny i Waltera Szreków, kolekcji, której największą część stanowią arytmometry typu Odhnera. Muzeum nie podaje daty zamknięcia wystawy, a zwiedza się ją wyłącznie z przewodnikiem.

Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius o wystawie:

W 2025 roku do Muzeum trafia jedna z największych na świecie kolekcji maszyn liczących, stworzona i zgromadzona przez Waltera Szreka (1951-2024) - polskiego informatyka, kolekcjonera oraz twórcę systemów loteryjnych stosowanych na całym świecie. Kolekcjonowanie towarzyszyło mu od młodości, choć zmieniały się obiekty jego zainteresowań. Jako student Politechniki Warszawskiej zaczął zbierać polskie plakaty. Po wyjeździe na stałe do USA jego pasją stały się lampy Michelina i otwieracze do butelek. Jednak jego najważniejsza kolekcja narodziła się podczas wizyty na warszawskim targowisku na Kole. W 2000 roku kupił tam arytmometr Odhnera z 1907 roku. Z czasem zbiór rozrósł się do ponad 700 przyrządów oraz licznych książek, ulotek, instrukcji i innych materiałów związanych z historią maszyn liczących.

Czego się spodziewać

Największą część kolekcji Waltera Szreka stanowią arytmometry typu Odhnera. Według muzeum przeważają w niej egzemplarze rzadkie i unikatowe: prototypy, wersje patentowe, modele z niskimi numerami seryjnymi i warianty znanych marek, których nigdy nie produkowano. Wystawa pokazuje najciekawsze obiekty z tego daru.

Obiekty z kolekcji, które wymieniają muzeum i prasa:

  • Arytmometr Odhnera o numerze seryjnym 21 - według muzeum najcenniejszy obiekt kolekcji i najstarszy zachowany „Odhner” na świecie.
  • Prototypy i wersje patentowe - muzeum wymienia je obok modeli z niskimi numerami seryjnymi i nigdy nieprodukowanych odmian znanych marek.
  • Narzędzia do szyfrowania, liczydła, kołowe suwaki logarytmiczne i addiatory - według relacji PAP opublikowanej przez Radio Kraków są w kolekcji obok arytmometrów. Muzeum nie podaje, które z nich stoją na wystawie.

Źródła podają różne liczby obiektów. Muzeum pisze o ponad 500 przyrządach w darze z czerwca 2024 roku i o ponad 700 w całym zbiorze kolekcjonera. Ewa Wyka w artykule z 2026 roku podaje, że Walter Szrek przekazał uniwersytetowi ponad 600 dawnych pomocy i mechanicznych urządzeń liczących.

Walter Szrek zmarł kilka dni po tym, jak upewnił się, że jego kolekcja znajdzie dom na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na otwarciu wystawy byli jego żona i córki. We wrześniu 2026 roku muzeum włączyło wystawę do programu Małopolskiej Nocy Naukowców, z warsztatami i prezentacjami o historii daru.

Według relacji PAP, opublikowanej przez Radio Kraków, kuratorem wystawy jest dr Maciej Kluza. Na swoim kanale w serwisie YouTube muzeum opublikowało film „Tajemnice maszyn liczących z kolekcji Waltera Szreka”, w którym o zbiorze opowiada właśnie on. Warto obejrzeć go przed wizytą.

Kontekst

Polska Wikipedia definiuje arytmometr jako mechaniczną lub cyfrową maszynę liczącą, poprzednika kalkulatora. Według angielskiej Wikipedii arytmometr Odhnera, maszynę liczącą z kołem o wysuwanych zębach, wynalazł w 1873 roku w Rosji W. T. Odhner, szwedzki imigrant. Produkcja przemysłowa ruszyła oficjalnie w 1890 roku w jego warsztacie w Petersburgu.

Dar Szreków opisała Ewa Wyka w „Kwartalniku Historii Nauki i Techniki” (2026, nr 1). Nazywa go obecnie najliczniejszą w Polsce i najbardziej kompletną kolekcją mechanicznych pomocy liczących wraz z literaturą tematu. Według niej zbiór tworzą głównie mechaniczne urządzenia liczące z drugiej połowy XIX wieku, z modelami wszystkich głównych producentów.

Bilet i czas

Jak zwiedzać: wyłącznie z przewodnikiem, od poniedziałku do piątku, w jednym stałym terminie dziennie. Godzinę oprowadzania podaje strona zwiedzania Muzeum Collegium Maius. Planuj więc wizytę na dzień roboczy.

Bilet: muzeum nie podaje osobnej ceny wystawy, a internetowa kasa nie sprzedaje na nią osobnego biletu. O cenę oprowadzania zapytaj w kasie muzeum.

Gdzie: w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius. Muzeum nie podaje, w której sali stoi wystawa, ile obiektów pokazuje ani ile trwa jej zwiedzanie.

Dla kogo: dla osób zainteresowanych historią techniki i matematyki, które chcą zobaczyć, jak liczono przed kalkulatorem. Zbiór zgromadził informatyk, a tworzą go głównie urządzenia z drugiej połowy XIX wieku, w tym rzadkie prototypy i wersje patentowe.

Kto może pominąć: ten, kto może przyjść tylko w weekend, bo oprowadzania po wystawie odbywają się od poniedziałku do piątku. Także ten, kto chce zwiedzać we własnym tempie, bez przewodnika.

Co piszą o wystawie

  • Radio Kraków (15.06.2025, PAP, oprac. Jowita Gałka-Kucharska): w relacji z otwarcia kurator wystawy dr Maciej Kluza nazywa obiekty kolekcji wyjątkowymi „perełkami” i wskazuje arytmometr Odhnera nr 21, jeden z pierwszych egzemplarzy z produkcji seryjnej - link.
  • Kwartalnik Historii Nauki i Techniki (2026, nr 1, Ewa Wyka): artykuł naukowy o darze Szreków, nie o samej wystawie; autorka nazywa zbiór najliczniejszą i najbardziej kompletną taką kolekcją w Polsce - link.

Zobacz też

Inne wystawy w Krakowie:

Muzeum opisuje wystawę na jej stronie w serwisie Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Profil muzeum: Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius.

Kuratorka / Kurator

Maciej Kluza

Bilety i dostępność

Wystawę zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem, od poniedziałku do piątku. Muzeum nie podaje osobnej ceny wystawy, a internetowa kasa nie sprzedaje na nią osobnego biletu.