Kraków. Dźwięki, melodie, słowa

Od 20 lutego do 11 października 2026 roku Muzeum Krakowa pokazywało w Domu pod Krzyżem wystawę o brzmieniu miasta, złożoną z czterech części i instalacji dźwiękowej Marcina Dymitera.

Muzeum Krakowa o wystawie:

W centrum uwagi znalazły się odgłosy miejskiego życia, które kształtują tożsamość Krakowa i codzienne doświadczenie mieszkańców. Wystawa przybliża zmiany zachodzące w miejskim środowisku dźwiękowym na przestrzeni ostatniego stulecia, a zarazem podkreśla wyjątkową ciągłość niektórych zjawisk dźwiękowych. To wystawa w równym stopniu do oglądania, co słuchania. Specjalnie na jej potrzeby powstała artystyczna instalacja dźwiękowa, w której nagrania z przeszłości i teraźniejszości wchodzą ze sobą w dialog. Jej autorem jest Marcin Dymiter - artysta dźwiękowy realizujący projekty z kręgu elektroniki, field recordingu i muzyki improwizowanej. W każdej sali można usłyszeć unikalne kompozycje zbudowane z archiwalnych materiałów audio i nagrań terenowych zarejestrowanych współcześnie w Krakowie.

Czego się spodziewać

Wystawę zwiedzało się uchem: w czterech częściach słuchało się zgrzytu dawnych tramwajów, zawołań handlarzy z Rynku, krakowskich dzwonów oraz pozytywek i gramofonów, a na poddaszu - hejnału z archiwalnych audycji Radia Kraków. Najwięcej dawała krakowianom ciekawym, jak ich miasto brzmiało przed dekadami, i rodzinom z dziećmi. Towarzyszyły jej spacery dźwiękowe („Słuchanie miasta”), warsztaty edukacyjne i oprowadzania kuratorskie.

Przedmioty, przy których warto było się zatrzymać:

• Stare serce dzwonu Zygmunt - wypożyczone z katedry wawelskiej; jak mówiła kuratorka „Gazecie Krakowskiej”, biło w dzwon od 1521 roku do Bożego Narodzenia 2000 roku.
• Katarynki i trąbki hejnalistów - „Gazeta Krakowska” wymieniała je wśród przedmiotów, które towarzyszyły nagraniom ulicy i hejnału.
• Sprzęty grające - od pozytywek i fonografu przez patefon, gramofony i magnetofon po urządzenia mobilne, w części o muzyce domowej i ulicznej.
• Fragmenty audycji Radia Kraków z lat 1938-1939 - najstarsze nagrania, do jakich dotarła kuratorka, odtwarzane na poddaszu razem z nagraniami z wieży telewizyjnej na Krzemionkach.
• Marakas i klawikord - muzeum wymieniało je wśród instrumentów pokazanych na wystawie w zapowiedzi warsztatów rodzinnych.

Spot, który muzeum przygotowało do wystawy, pozostaje dostępny w serwisie YouTube:

Kontekst

Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa, oddział Muzeum Krakowa mieszczący się w Domu pod Krzyżem, opiekuje się żywymi tradycjami miasta. Należą do nich pochód Lajkonika i szopkarstwo krakowskie, pierwsza polska tradycja wpisana w 2018 roku na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Hejnał mariacki, któremu poświęcona była czwarta część wystawy, jest nadawany przez radio nieprzerwanie od 1927 roku. Druga część przybliżała symboliczną i społeczną rolę dzwonów krakowskich, w tym dzwonu Zygmunta na Wawelu, którego stare serce - wypożyczone z katedry - pokazano na wystawie.

Bilet i czas

Wstęp na wystawę był płatny: bilet normalny kosztował 26 zł, ulgowy 22 zł, a rodzinny (do czterech osób) 52 zł; grupy płaciły 16 zł, a grupy szkolne 11 zł od osoby. Z Kartą Krakowską bilet normalny kosztował 20,80 zł, a ulgowy 16 zł; z Kartą Dużej Rodziny normalny kosztował 13 zł. Muzeum nie ogłaszało dla tego oddziału dnia bezpłatnego wstępu.

Na spokojne zwiedzanie z wysłuchaniem instalacji dźwiękowych trzeba było przeznaczyć około godziny. Wystawa była pomyślana w równym stopniu do oglądania, co do słuchania, więc szła wolniej niż ekspozycja czysto wizualna.

Co piszą o wystawie

RMF24 (16.02.2026, Renata Gaweł): zapowiedź otwarcia nazwała wystawę wyjątkową i przedstawiła ją jako propozycję poznania Krakowa od strony dźwiękowej zamiast wizualnej - link .

Polskie Radio Trójka (16.02.2026, Izabela Dudkiewicz/PAP): relacja z otwarcia opisała cztery części tematyczne wystawy oraz instalację dźwiękową łączącą nagrania archiwalne ze współczesnymi nagraniami terenowymi - link .

Gazeta Krakowska (18.02.2026, Anna Piątkowska): rozmowa z kuratorką z otwarcia. Za wyjątkowe uznała ona stare serce Zygmunta oraz fragmenty audycji Radia Kraków z lat 1938-1939, trudne do usłyszenia gdziekolwiek indziej - link (przedruk w serwisie Kraków Nasze Miasto).

TVP3 Kraków (28.04.2026, Monika Socha): materiał reporterski zachęcał do potraktowania wystawy jako ćwiczenia ze słuchania miasta i wyróżniał pierwsze serce Zygmunta, które zabrzmiało w 1521 roku - link .

Kuratorka dr Monika Widzicka w rozmowie z „Gazetą Krakowską” o sercu dzwonu: „Przez pięć wieków Kraków się diametralnie zmienił, ale ten odgłos trwał niezmiennie”.

Cztery materiały prasowe, wszystkie informacyjne i przychylne, żaden krytyczny. Pogłębionej recenzji w prasie kulturalnej nie znaleziono - były to relacje z otwarcia i jeden reportaż telewizyjny z kwietnia.

Aktualizacje

• 2026-09-22 - ponownie sprawdzono daty i ceny na stronie wystawy oraz w newsletterach Muzeum Krakowa z 14 i 21 września: wystawa trwa do 11.10.2026. Oprowadzania kuratorskie 11 października muzeum zapowiada jako ostatnią okazję do jej obejrzenia. Serwis krakow.travel nadal podaje 13.12.2026; obowiązuje data muzeum. Dodano terminy wydarzeń do końca wystawy, dwa materiały prasowe i spot muzeum.

• 2026-09-13 - sprawdzono aktualność dat i cen na stronie muzeum - bez zmian względem wcześniej zapisanych (20.02.2026-11.10.2026, ceny jak wyżej). Dwa wtórne źródła sprzed otwarcia (miejskie kalendarium krakow.pl i depesza PAP z 16.02.2026) podają inną datę zakończenia (13.12.2026). Strona samej wystawy na muzeumkrakowa.pl jednoznacznie i wprost wskazuje 11.10.2026, więc data na naszej stronie pozostaje bez zmian.

Zobacz też

• Pałac Krzysztofory - główna siedziba Muzeum Krakowa przy Rynku Głównym, z kolekcją szopek krakowskich - tej samej niematerialnej tradycji, którą opiekuje się Centrum Interpretacji.
• Muzeum Etnograficzne - kultura ludowa i tradycje na Kazimierzu, naturalne uzupełnienie tematu dziedzictwa niematerialnego.
• Podziemia Rynku - archeologiczna opowieść o dawnym gwarze rynkowym, o kilka minut spaceru od Domu pod Krzyżem.

Po wystawie

Wystawa zakończyła się 11 października 2026 roku trzydniowym finisażem. W piątek 9 października wystawa była czynna do 20:00, a wieczorem zaplanowano oprowadzanie kuratorskie z muzyką kwartetu Saksofonarium. Program na 11 października obejmował dwa ostatnie oprowadzania z dr Moniką Widzicką i występy Kataryniarza Jana na dziedzińcu. Katalog sprzedawano w tych dniach z 50-procentowym rabatem.

Na zakończenie programu zaplanowano oprowadzanie po Domu pod Krzyżem z dr. Andrzejem Iwo Szoką. Muzeum zapowiadało je jako ostatnią okazję, by zwiedzić budynek w jego dotychczasowym kształcie. Muzeum Krakowa otrzymało na modernizację budynku dofinansowanie z programu FEnIKS, a całkowitą wartość projektu podaje na ponad 36 mln zł. Według zapowiedzi w przebudowanym domu mają powstać m.in. pracownia warsztatowa, przestrzeń ze sceną i nowe wystawy. Na stronach muzeum (stan na 13 października 2026) nie ma harmonogramu prac, daty ponownego otwarcia ani zapowiedzi kolejnej wystawy w Domu pod Krzyżem, a strona oddziału nadal podaje godziny otwarcia.

Książka „Kraków. Dźwięki, melodie, słowa”, która towarzyszyła wystawie (2025, 96 stron, oprawa miękka, ISBN 978-83-67828-44-4), jest dostępna w sklepie Muzeum Krakowa za 30 zł (cena z 13 października 2026). Muzeum nie podaje, by wystawa miała być pokazywana gdzie indziej.

Prasa przyjęła wystawę przychylnie, ale wyłącznie w materiałach informacyjnych: RMF24 nazwało ją wyjątkową, a TVP3 Kraków przedstawiło wizytę jako ćwiczenie ze słuchania miasta. Danych o frekwencji na stronach muzeum nie znaleziono.

Centrum Interpretacji pokazuje teraz swoją pracę poza Domem pod Krzyżem:

• „Krakowska koronka klockowa - żywe dziedzictwo” - ekspozycja oddziału w sali stroju krakowskiego na I piętrze Pałacu Krzysztofory, do 25 października 2026 roku. Pokazuje kolejną żywą tradycję miasta, tym razem w rękach koronczarek.

Trzy trwające wystawy w Krakowie na pokrewny temat:

• „Kunszt i fach. Kraków rzemieślników” - świat krakowskich cechów i warsztatów od XV do XX wieku, do 25 października 2026 roku; łatwo połączyć ją z koronką, bo obie są w Pałacu Krzysztofory.
• „Hotel Forum” - Muzeum Podgórza, do 10 stycznia 2027 roku; historia hotelu nad Wisłą opowiedziana wspomnieniami jego dawnych pracowników, czyli pamięć miasta przekazywana przez ludzi.
• „Obywatelka Cepelia” - Gmach Główny Muzeum Narodowego w Krakowie, do 21 lutego 2027 roku; o tym, jak w PRL kształtowano wyobrażenia o ludowości i tradycji.

Profil muzeum: Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa .