Biblioteka Książąt Czartoryskich

Czego się spodziewać

Zacznijmy od zdania, które przesądza resztę: pod adresem św. Marka 17 nie ma dziś czego zwiedzać i nie będzie do 2028 roku. Budynek jest wyłączony z użytkowania od 1 czerwca 2024 roku, trwa rozbudowa i przebudowa, a Muzeum Narodowe w Krakowie zapowiada ponowne udostępnienie gmachu na początku 2028 roku. Jeśli szukasz zbiorów Czartoryskich do obejrzenia, właściwym adresem jest Muzeum Czartoryskich przy Pijarskiej - to tam wisi „Dama z gronostajem” i tam mieści się ekspozycja. Biblioteka i muzeum to dwa osobne oddziały MNK i mylenie ich kosztuje kwadrans marszu w złą stronę.

Warto też wiedzieć, że nawet przed remontem nie była to placówka do zwiedzania. Biblioteka Książąt Czartoryskich jest książnicą naukową bez wystawy stałej: ponad 231 tysięcy woluminów oraz archiwum liczące ponad 14 tysięcy rękopisów od średniowiecza po współczesność udostępniano w czytelni muzealnikom, naukowcom, studentom i kuratorom wystaw. Wśród zasobów są rzeczy pierwszej wagi dla polskiej historii - przywilej koszycki z 1374 roku, akt hołdu pruskiego z 1525 roku, Złoty Kodeks Pułtuski z XI wieku, pontyfikał biskupa Erazma Ciołka - ale widuje się je w gablotach wystaw czasowych albo na ekranie, nie w bibliotecznym korytarzu.

Sam gmach bywa źródłem nieporozumień: to nie pałac, lecz budynek postawiony specjalnie dla zbiorów w latach 1958-1960 według projektu Mariana Jaroszewskiego, na miejscu zniszczonej oficyny pałacu Wodzickich. Pięć kondygnacji nadziemnych, dwie podziemne, architektura użytkowa.

Dla kogo: dla badaczy i bibliotekoznawców planujących kwerendę - z zastrzeżeniem, że przez najbliższe lata kwerenda oznacza mikrofilm albo skan. Dla miłośników rękopisów, którzy chcą przeglądać zdigitalizowane obiekty z domu. Turysta z jednodniowym planem Krakowa powinien wykreślić ten adres bez żalu.

Wskazówki

• Dostęp do zbiorów jest wstrzymany do odwołania. Powodem są nie tylko prace budowlane, ale i harmonogram konserwacji oraz anoksji, czyli beztlenowego odkażania zbiorów. Nie ma trybu wyjątkowego, o który dałoby się poprosić telefonicznie.
• Zbiorów nie ma w budynku. Jak podaje portal LoveKraków, blisko 250 tysięcy obiektów wywieziono do innych oddziałów MNK i do zamku w Spytkowicach. To wyjaśnia, dlaczego odmowa jest bezwarunkowa.
• Jedyny działający kanał to mikrofilm. Biblioteka realizuje zamówienia w ramach wypożyczalni międzybibliotecznej, a czas oczekiwania sięga czterech tygodni. Zamówienie składa się przez własną bibliotekę macierzystą, nie bezpośrednio.
• Zacznij od katalogu, nie od telefonu. Katalog komputerowy działa pod adresem opac-bcz.mnk.pl, a zdigitalizowane rękopisy i druki obejrzysz w cyfrowe.mnk.pl oraz zbiory.mnk.pl. Sygnaturę wypada mieć przed pierwszym kontaktem z oddziałem.
• W sprawach zbiorów pisz lub dzwoń: bczart@mnk.pl , +48 12 370 54 20 lub +48 12 370 54 21. Odpowiedź merytoryczna w sprawie konkretnego rękopisu przychodzi z działu, nie z recepcji muzeum.
• Osoby na wózkach: przed remontem oddział nie był dostępny - wąska winda wewnętrzna, do której od wejścia prowadzi kilka schodów. Pełne dostosowanie do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami jest jednym z celów przebudowy.
• Nie planuj wizyty „na 2027 rok” na podstawie prasy. Doniesienia mówią o otwarciu biblioteki w 2027 roku i zakończeniu projektu w pierwszym kwartale 2028 roku, muzeum podaje początek 2028 roku. Do czasu oficjalnego komunikatu obowiązuje ta druga data.
• Czego muzeum nie obiecuje: po remoncie zapowiadana jest „oferta kulturalno-edukacyjna” w pełni funkcjonalnej bibliotece, powiększona czytelnia i sala odczytowa. Nigdzie nie ma mowy o wystawie stałej, więc nie zakładaj, że powstanie tu kolejne muzeum.

Jak dojechać

Pieszo z Rynku Głównego: około pięciu minut ulicą Floriańską lub Sławkowską, w północną część Starego Miasta. Z dworca Kraków Główny: około dziesięciu minut przez Planty. Tramwaj: przystanek Stary Kleparz albo Teatr Słowackiego, w obu wypadkach kilka minut marszu. Uwaga: wejście do biblioteki jest zamknięte od 1 czerwca 2024 roku, więc powyższa trasa przydaje się dziś wyłącznie jako dojście do sąsiednich oddziałów MNK.

W okolicy

Muzeum Czartoryskich przy Pijarskiej to druga połowa tej samej kolekcji i jedyne miejsce, w którym zbiory Czartoryskich ogląda się na żywo, z „Damą z gronostajem” Leonarda da Vinci włącznie. Arsenał - Galeria Sztuki Starożytnej zajmuje dawny arsenał miejski, czyli budynek, do którego Władysław Czartoryski sprowadził scaloną kolekcję w 1874 roku - historyczny punkt wyjścia dla wszystkiego, co dziś stoi przy św. Marka. Kamienica Szołayskich przy placu Szczepańskim jest trzecim oddziałem MNK w promieniu kilkuminutowego spaceru i sensownym sposobem na zagospodarowanie czasu zwolnionego przez zamkniętą bibliotekę.

Historia

Zbiór zaczęli gromadzić w drugiej połowie XVIII wieku Adam Kazimierz Czartoryski i Izabela z Flemingów Czartoryska; pierwszy katalog z 1770 roku wymieniał 1645 druków i rękopisów. Po 1783 roku biblioteka trafiła do Puław, gdzie do 1830 roku urosła do około 70 tysięcy druków i 3 tysięcy rękopisów, wchłaniając między innymi materiały z archiwum Stanisława Augusta Poniatowskiego. Po upadku powstania listopadowego zbiory rozproszyły się po Sieniawie, Krasiczynie, Kórniku, Krakowie i Paryżu. Władysław Czartoryski scalił je w Krakowie w 1874 roku w dawnym arsenale miejskim, a w 1876 roku otwarto muzeum wraz z biblioteką. Własną siedzibę przy św. Marka biblioteka dostała dopiero w latach 1958-1960, a przeprowadzka zakończyła się w 1961 roku. 29 grudnia 2016 roku Fundacja Książąt Czartoryskich przekazała kolekcję Muzeum Narodowemu w Krakowie.